### **Жалға алынған көлікпен оқыс болған жағдайда не істеу керек**
Жалға алынған көлікпен оқыс болған жағдайда, сабырлы болу және төмендегі қадамдарды ретімен орындау өте маңызды. Бұл сіздің заңды құқықтарыңызды қорғауға және сақтандыру рәсімдерінің үйлесімді жүруіне көмектеседі.
### 1. Қауіпсіздікті қамтамасыз етіп, сабырлы болыңыз
* **Көлікті қауіпсіз жерге жылжытыңыз:** Мүмкін болса, көлікті жол бөлігіне немесе мүжілген аймаққа жылжытып, көлік қозғалысына кедергі келтірмеңіз.
* **Авариялық сигналдарды қосыңыз.**
* **Қажет болса, алғашқы көмек көрсетіңіз:** Жарақат болған жағдайда, дереу 112 Құтқарушы қызметтерін (Жедел жәрдем, Полиция, Өрт сөндіру) шақырыңыз. Денсаулық бірінші орында тұрады.
### 2. Полицияны шақырыңыз (155/156) - МАҢЫЗДЫ!
* **Оқыс қаншалықты болмасын болсын, әрқашан полицияны шақырыңыз.** Бұл жалға беру компаниясы және сақтандыру үшін ең маңызды қадам.
* **Оқыс туралы есеп:** Полиция келген кезде, олар «Көлік оқысы туралы есеп» (Traffic Accident Report) жасайды. Бұл есеп оқыстың ресми құжаты болып табылады. Есептің мазмұнын мұқият оқып шығыңыз және ол фактілерді дәл көрсететініне сенімді болғанға дейін қол қоймаңыз. Өзіңіздің нұсқаңызды алуды ұмытпаңыз.
* **Егер полиция келмесе:** Өте шағын соқтығыс жағдайында полиция келмеуі мүмкін. Мұндай жағдайда сіз және екінші жүргізуші бірге «Оқыс туралы есеп нысанын» (Red-Red form) толтыруыңыз керек. Жалға беру компаниясы бұл нысанды әдетте көліктің ішінде сақтайды. Екі тарап та нысанға қол қоюы керек.
### 3. Дәлелдер жинаңыз
Полицияны күту кезінде немесе одан кейін мүмкіндігінше көп дәлел жинаңыз:
* **Фотосурет/бейне түсіріңіз:** Зақымданған көліктерді (жалға алынған көлігіңіз және екінші көлік) түрлі бұрыштардан, тіркеу нөмірлері көрінетіндей, жалпы және зақымның жақыннан түсіріңіз. Сонымен қатар, оқыс болған жерді, көлік белгілерін, сырғанау іздерін т.б. түсіріңіз.
* **Екінші жүргізушінің ақпаратын алыңыз:**
* Толық аты-жөні, телефон нөмірі
* Көліктің тіркеу нөмірі, моделі, маркасы
* **Олардың көлік тіркеу куәлігі мен жүргізуші куәлігінің көшірмесі/фотосуреті**
* **Сақтандыру компаниясы және сақтандыру полисінің нөмірі**
* **Мүмкін болса, куәгерлердің ақпаратын алыңыз:** Оқиғаны көрген куәгерлердің байланыс ақпаратын алыңыз.
### 4. Жалға беру компаниясына ДЕРЕУ хабарласыңыз
* Оқыс болғаннан кейін мүмкіндігінше тезірек жалға беру компаниясына хабарласып, жағдай туралы хабарлаңыз. Компанияның төтенше/тәулік бойы желілік телефон нөмірі әдетте жалға алу келісімінде және көліктің ішінде болады.
* Компания сізге әрі қарай не істеу керектігін (көлікті қайда жеткізу керек, ауыстыру көлігі бар ма және т.б.) айтады. Олардың нұсқауларын орындаңыз.
* Сізден оқыс туралы есептің көшірмесі мен жинаған барлық дәлелдерді (фотосуреттер, ақпарат) жалға беру компаниясына тапсыруды сұрауы мүмкін.
### 5. Жалға алу келісімі мен сақтандыру қамтылуын тексеріңіз
* Жалға алу кезінде сатып алған сақтандыру пакетін (CDW/LDW, Ұрлықтан қорғау, үшінші тұлғаға жауапкершілік және т.б.) қарап шығыңыз.
* **«Франшиза / Шығындарды өтеу мөлшеріне» (Franchise / Deductible / Excess) назар аударыңыз:** Бұл оқыс болған жағдайда сіздің өзіңізден төлеуіңіз керек болатын сома. Оқыс сақтандырумен қамтылса да, сіз әлі де осы соманы төлеуге жауапты болуыңыз мүмкін. Алайда, бұл сома оқыстан кейін жалға беру компаниясына төленеді; екінші жүргізушіге тікелей төлем жасамаңыз.
* Егер сіз «Франшизаны азайту» (Excess Reduction) немесе «Нөлдік жауапкершілік» (Zero Liability) сияқты қосымша пакет сатып алған болсаңыз, онда сіз бұл франшиза сомасын төлемейсіз.
### Іс-әрекеттердің қысқаша мазмұны:
1. **Сабырлы болыңыз, қауіпсіздікті қамтамасыз етіңіз.**
2. **Полицияны (155/156) шақырып, оқыс туралы есеп жасаңыз.**
3. **Фотосурет түсіріңіз, бейне түсіріңіз және екінші жүргізушінің ақпаратын жинаңыз.**
4. **Жалға беру компаниясына дереу хабарласыңыз.**
5. **Келісімшартты және сақтандыру егжей-тегжейлерін қарап шығыңыз.**
* **«Күнемін» деп ешқашан мойындамаңыз:** Сіз өзіңізді кінәлі деп санамасаңыз да, екінші тарапқа немесе полицияға «кешіріңіз» немесе «бұл менің қатем болды» сияқты сөздерді қолданбаңыз. Жай оқиғаның болған жағдайын сипаттаңыз.
* **Жалға беру компаниясының келісімінсіз көлікті жөндеуге әрекеттенбеңіз.**
* Егер оқыс шет елде болса, рәсімдер ұқсас, бірақ жергілікті полиция мен жалға беру компаниясының процедураларын мұқият орындауға көңіл бөліңіз.
Бұл қадамдарды орындау ықтимал қаржылық және заңды мәселелерді азайтады. Жылдам сауығып кетуіңізді тілейміз.